поддержка PHP 7

ՀՀ, ք. Վանաձոր, Տիգրան Մեծի 36, հեռ. +374 322 46387

 

2017 թվականին Մոսկվայում բացված անհատական ցուցահանդեսը ներկայացնող կատալոգի առաջաբանում արվեստաբան, ՌԴ նկարիչ-դիմանկարիչների փորձագիտական Միության խորհրդի անդամ  Ստանիսլավ Այդինյանը գեղանկարիչ Մհեր ՉԱՏԻՆՅԱՆԻՆ բնութագրում է որպես «իր սեփական գեղանկարչական ձեռագիրն ունեցող» արվեստագետի: Յուրաքանչյուր ստեղծագործողի համար ձեռագրի ինքնատիպության ընդգծումը նրա ստեղծագործության ամենաբարձր գնահատականն է:

 

– Մի առիթով ասել ես՝ մեզ մոտ «չկա անկեղծ արվեստի պահանջարկ». ասել ես շուրջ երկու տարի առաջ։ Դու դարձյա՞լ համարում ես, թե մեզանում չկա «անկեղծ արվեստի» պահանջարկ։ Որովհետև այդօրինակ ձևակերպումից մակաբերվում է, թե մեզանում կեղծ արվեստն է պահանջված։ Ընդ որում՝ վերոբերյալ միտքը դու հիմնավորում ես երկրի սոցիալ-տնտեսական վիճակը վկայակոչելով։ Ի՞նչ ուղղակի կապ կարող է լինել երկրի սոցիալ-տնտեսական վիճակի և արվեստի միջև։ Միջնադարում հայ մանրանկարչությունը ծաղկում էր՝ չնայած ոչ այնքան բարվոք տնտեսական ու քաղաքական վիճակին։ Եվ ի՞նչ ասել է «անկեղծ արվեստ»։ Եթե արվեստի համար անկեղծությունն ածական պիտի լինի, ուրեմն կարող է լինել նաև կեղծ արվեստ. բայց չէ՞ որ այդ դեպքում մենք արդեն գործ ունեք ոչ-արվեստի հետ։

 

 – Այսօր էլ եմ կարծում, որ անկեղծ արվեստը մեծ պահանջարկ չունի մեր հասարակության մեջ։ Այդ պահանջարկը չէր կարող առաջանալ կարճ ժամանակամիջոցում. դրա համար անհրաժեշտ է հանրակրթության և բարձրագույն կրթության ոլորտներում գեղագիտական դաստիարակության հստակ պետական քաղաքականություն, որն այսօր էլ չկա Հայաստանում: Գեղագիտական չափանիշների անկման այս ժամանակներում ավելի և ավելի դժվար է դարձել տարանջատել բարձր արվեստը կոմերցիոն արվեստից, ընդ որում՝  խոսքս չի վերաբերում միայն գեղանկարչությանը, այլև արվեստի մյուս ճյուղերին, հատկապես՝ երաժշտությանը, ինչպես նաև գեղարվեստական գրականությանը: Երկրի տնտեսական վիճակը բնականաբար շատ մեծ դեր է խաղում արվեստի զարգացման համար: Ձեր հիշատակած մանրանկարչական արվեստը, որքան էլ ժամանակները «անհաստատ ու դառնաղետ» էին, ինչպես վկայում է հայ ժամանակագիրներից մեկը, այնուամենայնիվ ծաղկել է  մեր ժողովրդի կյանքի համեմատաբար խաղաղ  ժամանակահատվածում, և անկում է ապրել, երբ երկիրը հայտնվել է պատմական աղետալի անցքերի հորձանուտում, հետևաբար նաև՝  տնտեսական ճգնաժամի մեջ: Ինչ վերաբերում է «անկեղծ արվեստ» բնորոշմանը, այն ինձ համար հոմանիշ է բարձր արվեստին։

 

– Տարիներ առաջ (այդ ժամանակ Վանաձորի պետական համալսարանի ուսանող էիր) կազմակերպվել էր ցուցահանդես, որքան հիշում եմ՝ «Երեք սերունդ» խորագրով, քո, հայրիկիդ և պապիկիդ ստեղծագործություններով։ Ի՞նչ ես կարծում՝ իսկապե՞ս Աստծո տված շնորհը՝ մեծ թե փոքր, ժառանգաբար փոխանցվում է։ Որքանո՞վ ես քեզ ընկալում որպես հորդ՝ Համլետ Չատինյան նկարչի նաև հոգեզավակը։

 

 – Այո, տարիներ առաջ բացվեց պապիս, հորս և իմ ստեղծագործությունների ցուցահանդեսը Վանաձորի կերպարվեստի թանգարանում: Հակվածությունը որոշակի արվեստների հանդեպ կարող է լինել և՛ ժառանգական, և՛ ոչ ժառանգական։ Ուղղակի ես բախտավոր եմ նրանով, որ ի վերուստ ստացել եմ մի շնորհ, որը ներընտանեկան միջավայրում ուշադրության, քաջալերանքի ու հետևողական հոգածության առարկա է եղել, նաև՝ մասնագիտական ուղղորդման։ Իսկ հորս հետ կապված կարող եմ ասել, որ նա եղել է իմ առաջին և միակ ուսուցիչը, որի խորհուրդներն ընդունում եմ մինչ օրս. մեծամասամբ նրա շնորհիվ է, որ հասել եմ ինչ-ինչ հաջողությունների: Այնուամենայնիվ, ժառանգականությամբ փոխանցվում է տաղանդ կամ շնորհք, բայց դու ինքդ պետք է կարողանաս, նախ, բացահայտել դրանք քո մեջ  և, ապա,  աշխատասիրությամբ զարգացնել ու հասնել այն արդյունքին, որին ձգտում ես:

 

 – Արվեստը, այդ թվում նաև նկարչական արվեստը, միշտ ենթադրում է որոշակի պայմանականություն։ Միայն այն հանգամանքը, որ նկարելուց առաջ կտավը պետք է ձգել, ամրացնել փայտե շրջանակներին, ներկ ու վրձին նախապատրաստել, արդեն իսկ ստեղծում է որոշակի պայմանականություն, քո բառով՝ ոչ «անկեղծ» վիճակ։ Եվ ուրեմն ի՞նչն է կամ ինչպե՞ս է, որ շուտով հաղթահարվում-մոռացվում են բոլոր պայմանականությունները, և նկարիչը մնում է կտավի դեմ միայնակ։ Թե՞ ճիշտ է ասել՝ կտավի հետ միայնակ։ Եվ արդյո՞ք միայնակ։ Կտավի հետ քո երկխոսությունը դժվա՞ր է ստացվում։

 

 – Ըստ իս՝ նկարչությունը ոչ այնքան իրականության, որքան յուրաքանչյուր ստեղծագործողի աշխարհայացքի և հոգեվիճակի գեղարվեստական արտացոլումն է: Ինչ վերաբերում է նկարիչ-կտավ փոխհարաբերությանը (այո, դա փոխհարաբերություն է), սպիտակ կտավի դեմ նկարիչը կանգնում է միայնակ, սակայն դա հարաբերական միայնակություն է․ կտավն այնուամենայնիվ քեզ հետ է, և դու փորձում ես ամբողջանալ, երևակվել նրանով։ Ահա այս առումով, կարծում եմ, ճիշտ է կտավի հետ ձևակերպումը։ Կտավի հետ միայնակ մնալս ես համեմատում եմ կնոջ հետ միայնակ մնալու հետ․ նա խոստովանության սպասող մաքուր էություն է, որին ոչ մի գնով պետք չէ խաբել կամ մոլորեցնել,  ուստի ես չեմ կարող բացատրել կտավի հետ մնալիս իմ այն  ապրումները, որ համակում են ինձ․ չէ որ դրանք նաև շատ անձնական են՝ ինտիմ:

 

 – Համաշխարհային գեղանկարչությունը երբեմն աբսուրդի հասնող պայմանականությունների գերին չի՞ դառնում։ Նկարչական արվեստի գիտակ չլինելով՝ ես միշտ զարմանում եմ, թե ինչպե՛ս կարող է աշխարհի ամենաթանկ նկարներից մեկը համարվել, դիցուք, Էդվարդ Մունկի «Ճիչը»՝ առաջին հայացքից (կարծում եմ՝ նաև մնացած «հայացքներից») ոչ այնքան բարձրարվեստ մի գործ։ Այն համարվում է էքսպրեսիոնիզմի խորհրդանիշը, ինչը գաղափարաբանական առումով գուցե և արդարացված է (հուսահատության եզրին հասած մարդու, իր իսկ` Մունկի նախնական մեկնաբանմամբ՝ նաև բնության ճիչ), այնուամենայնիվ համաշխարհային արվեստագիտական միտքն այնքան էլ համերաշխ ու միանշանակ չէ կտավի գեղարվեստական արժեքը գնահատելիս։ Դու՝ իբրև ստեղծագործող, քո ասած անկեղծության պակասը ոչ միայն աղքատ, այլ նաև հենց գերհագեցած չափով բարեկեցիկ  հասարակության մեջ չե՞ս տեսնում, ինչպիսին եվրոպական հասարակությունն է, որը կարող է հանգել այդօրինակ աբսուրդի։ Իսկ գուցե, ինչպես յուրաքանչյուր արվեստ, գեղանկարչությու՞նն էլ է ինքն իրենից երբեմն հոգնում և թույլ է տալիս այսօրինակ «ճիչեր»։

 

 – Ամենևին զարմանալի չէ, որ Մունկի այդ կտավին այսօր անհավանական մեծ գին են տալիս։ Ավելին՝ կարծում եմ, որ այդ գինն ուղղակի բխում է տվյալ ստեղծագործության գեղարվեստական արժեքից.  Մունկն իր «Ճիչով» կանխազգացել էր այն ամբողջ սարսափը, որ 20-րդ դարում պատուհասելու էր մարդկությանը։  Ինչ վերաբերում է Ձեր ասածի ենթատեքստին (որ գերհագեցած հասարակությունները հենց միայն հետաքրքրասիրության համար կարող են նաև կեղծ արժեքներ ստեղծել, հսկայական գումարներ վատնել դրանց գովազդի ու տարածման վրա), ապա ասեմ, որ դրանք այնքան պատահական, հատուկենտ երևույթներ են, որ գեղարվեստական իրականության օրինաչափությունների հետ որևէ աղերս չունեն։ Չմոռանանք, որ հենց Եվրոպայում են ծնվել արվեստի նորագույն ուղղությունները, և միայն ժամանակը ցույց կտա՝ այսօրվա խելագար թանկ նկարներն արժեի՞ն այդքան գումարներ, թե ոչ:

 

  – Նկարիչների մասին երբեմն ասում են՝ հասուն վրձին ունի։ Քո ըմբռնմամբ՝ ո՞րն է վրձնի հասունությունը, դա նկարելու տեխնիկայի՞ն վերաբերող բան է, թե՞ ենթադրում է նաև հոգևոր, ինտելեկտուալ հասունության մի մակարդակ, որն անպայման փոխանցվում է նաև վրձնին։

 

 – Նկարչի հասունությունը կապված է նրա փորձառության և այդ փորձառությունն իբրև արվեստի գործ հոգևոր, ինտելեկտուալ արժեքներով «շրջանակելու» տաղանդի հետ: Բնականաբար, նկարչական տեխնիկան շատ կարևոր է, բայց ես կարծում եմ, որ ներկայիս գեղանկարչության մեջ շատ ավելի կարևոր է մարդու աշխարհայացքը, մտածելակերպը: Բնությունն ինքնին գլուխգործոց է, և պետք չէ ջանալ գերազանցել նրան՝ փորձելով նկարել ավելի գեղեցիկ, քան նա է։ Դա մեզ ազատություն է տալիս՝ նկարել բնությունն այնպես, ինչպես որ մենք ուզում ենք, այլ ոչ թե՝ տեսնում:

 

 – Դու մեկ-երկու ինքնանկար ունես. հետաքրքիր է՝ ինչպիսի՞ն ես պատկերացնում քեզ կտավի վրա։ Եվ կարողանու՞մ ես այդ ինքնապատկերացումը ինքնապատկեր դարձնել այնպես, որ ինքդ քեզ ճանաչես մեկ այլ լույսի ներքո։

 

 – Ինքնանկարներ շատ չունեմ և, ի դեպ, առանձնապես հակումներ էլ չունեմ՝ կտավի վրա պատկերել ինքս ինձ: Չեմ ուզում, որ մարդիկ ինձ տեսնեն իմ կտավներից. կուզենայի, որ մարդիկ ինձ տեսնեն իմ կտավներու՛մ։ Գուցե դա նշանակում է, որ ինքս ինձ տեսնելու «այլ լույս» չեմ ուզում։ Բացի այդ՝  կարծում եմ՝ շատ ավելի հետաքրքիր բաներ կան նկարելու, քան իմ ես-ը:

 

 – Մի հարցազրույցում ասում ես՝ Հայաստանում գեղանկարչություն չկա։ Բայց դա նաև ինքնագնահատական չէ՞։ Գուցե պետք է հետին թվով խմբագրե՞լ այդ խոսքը։

 

 – Ես չեմ ասում, թե Հայաստանում չկան լավ նկարիչներ: Կան, բայց նրանք պետք է հնարավորություն ունենան ներկայանալու միջազգային մշակութային հարթակներում, այլապես չենք հաղթահարի այն մշակութային անձուկը, որը մեզ համար ստեղծել են մեր երկրի վատ սոցիալ-տնտեսական վիճակը, մշակութային ապաշնորհ պետական քաղաքականությունը կամ, որ նույնն է, դրա բացակայությունը, աշխարհի զարգացած երկրների կողքին մեր համեմատական անհայտությունը, որն անհայտության քողով է ծածկում նաև մեր արվեստը, մինչդեռ մենք մշակութային դարավոր ավանդույթներ ունեցող ժողովուրդ ենք։

 

 Վերջին երկու-երեք տարիներին քո ցուցահանդեսային գործունեությունը բավական ակտիվ է, և բավականին լայն է աշխարհագրությունը։

 

 – Այո, ունեցել եմ մի քանի ցուցահանդեսներ։ Առաջին մեծ անհատական ցուցահանդեսը 2017 թվականին Մոսկվայում բացվածն էր, որը, գոնե իմ կարծիքով, լավ անցավ և լուրջ խթան հանդիսացավ հետագա ցուցահանդեսների կազմակերպման համար։ Դրանից հետո անհատական ցուցահանդես ունեցա Ռիգայում և Միլանում, որտեղ ներկայացրի շուրջ 100 աշխատանք։ Այդպիսի ցուցահանդեսները մեծ հնարավորություն են՝ արտերկրում ներկայացնելու քո արվեստը, ստանալու նոր առաջարկներ, ձեռք բերելու քո արվեստի նոր երկրպագուներ ու գնահատողներ։ Վերջին ցուցահանդեսը դարձյալ Մոսկվայում էր, այս անգամ՝ ավելի մեծ ձևաչափով. ներկայացրել էի 100-ից ավելի աշխատանքներ։ Դա էլ, կարծում եմ, անցավ հաջող։

 

 – Քո անհատական ցուցահանդեսներում, բնականաբար, նաև կտավներ են վաճառվում։ Հետաքրքիր է՝ այսօրվա դրությամբ որքա՞ն են գնահատվում Մհեր Չատինյան նկարչի կտավները։ Քո գործերից կա՞ն թանգարաններում կամ մասնավոր հավաքածուներում։

 

 – Նկարներս վաճառվում են թե՛ ցուցահանդեսների ժամանակ, թե՛ նաև սոցցանցերի՝ մասնավորապես ֆեյսբուքի և ինստագրամի միջոցով։ Դրանք հիմնականում գտնվում են մասնավոր հավաքածուներում, թանգարաններում նույնպես կան։ Մոսկովյան վերջին ցուցահանդեսից հետո կտավներիցս մեկը հանգրվանեց Մոսկվայի Ռուսական իմպրեսիոնիզմի թանգարանում։ Ինչ վերաբերում է նկարներիս արժեքին, դրանք վաճառվում են 500-ից 3000 դոլարի սահմաններում։ Հայաստանում գրեթե չեմ վաճառում։

 

 – Գեղարվեստի այդ ուղղությունը՝ իմպրեսիոնիզմը, քեզ հոգեհարազա՞տ է։ Դա օգնում է, որ անմիջական տպավորություններդ համարես ամենաանկե՞ղծը (վերադառնալով անկեղծության վերն ակնարկված թեմային)։

 

 – Իմպրեսիոնիզմն ինձ հարազատ ուղղություն է, բայց ներկա պահին ավելի հարազատ են աբստրակտ-էքսպրեսիոնիստները։ Ժամանակի հետ փոխվում են նաև նկարչի հայացքները, ահա թե ինչու դժվարանում եմ ինձ համարել որևէ ուղղության ներկայացուցիչ։ Եվ ինձ թվում է՝ դա լավ է։

 

 – Ընթերցողը կարո՞ղ է տեսնել ամենաթանկ վաճառված քո նկարի լուսանկարային պատճենը։ Ի՞նչ վերնագիր ունի։ (Նկատել եմ՝ կտավներդ կարծես չես վերնագրում)։

 

 – Այո, գրեթե չեմ վերնագրում, բայց այս մեկը, որն ամենաթանկ վաճառվածն է, վերնագիր ունի՝ «Հին քաղաքի հին ընկերներ»։

 

 – Քո ստեղծագործական ճանապարհի մշտական հետևողը չլինելով՝ չեմ կարող որոշակի ասել, թե ինչի՞ է հասել Մհեր Չատինյանը։ Թեև ինչինը կարծես այնքան էլ կարևոր չէ. շատ ավելի կարևոր է իմանալ, թե ու՞ր է հասել Մհեր Չատինյանը և ու՞ր է գնում հիմա։

 

 – Չգիտեմ՝ ուր եմ հասել։ Շատ չեմ նայում ետ, աչքս ճամփին է՝ ապագային, և ինձ շատ ավելի լավ եմ զգում՝ չիմանալով՝ ուր է տանում ճամփան. դա ցույց կտա ժամանակը և իմ գեղանկարչությունը։

 

 –  Ու՞ր է գնում հարցն առարկայացնեմ. այս տարի աշնանը  Փարիզում բացվելու է քո անհատական ցուցահանդեսը, որքան ես գիտեմ՝ արվեստի աշխարհում բավականաչափ հայտնի մի ցուցասրահում։ Ի՞նչ ակնկալիքներ ունես ցուցահանդեսից։

 

 – Այո, Փարիզի I-Gallery. Intelligence ցուցասրահում բացվելու է իմ գեղանկարչական աշխատանքների անհատական ցուցահանդեսը (ամենայն հավանականությամբ՝ հոկտեմբեր ամսին)։ Դա հայտնի ցուցասրահ է։ Բնականաբար, ակնկալիքներս մեծ են։ Այդպիսի ցուցասրահում անհատապես ներկայացվելու փաստն արդեն խոսուն է. ուրեմն իրականացել են քո նախորդ ակնկալիքները։

 

 

Զրույցը վարեց Լևոն ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ

Back to top