поддержка PHP 7

ՀՀ, ք. Վանաձոր, Տիգրան Մեծի 36, հեռ. +374 322 46387

Գեղարվեստական գրականության թարգմանությունը բարդ ու պատասխանատու աշխատանք է: Թարգմանիչը, լինելով մշակութային հաղորդակցության միջնորդ, պիտի  տիրապետի գրական ստեղծագործության միտքն ու հոգին լեզվից լեզու փոխադրելու վարպետությանը, ծանոթ լինի այն լեզվի մշակույթին, որից կատարում է թարգմանությունը:

Թարգմանչուհի Նինա ՋԱՂԻՆՅԱՆԸ  հայ գեղարվեստական թարգմանության լավագույն ավանդույթների շարունակողն է: Թարգմանելուց բացի՝ նա կարևորում և կատարում է իր «հետաքրքրության կիզակետում գտնվող գրողի» գրական ժառանգության ուսումնասիրություն:

 

– Երկար տարիներ է, ինչ զբաղվում եք գեղարվեստական թարգմանությամբ: Թարգմանել և հայ ընթերցողին եք ներկայացրել Է. Հեմինգուեյի, Ու. Սարոյանի, Դ. Փարքերի, Հ. Բեյթսի,  Ջ. Ռիդի, Գ. Գրինի, Շ. Անդերսոնի գործերից: Այս ցանկից կարելի՞ է կարծիք կազմել Ձեր սիրելի գրողների, գրքերի, գրական նախասիրությունների  մասին:

 

 – Անշուշտ, կարելի է: Նախասիրությունների առումով միանշանակ կարող եմ ասել, որ համաշխարհային գրականության այդ յուրատիպ կաճառների հանդեպ ես մի տեսակ հարազատություն եմ զգում, մի բան, որ ինձ մղում է նրանց հնարավորինս ընդգրկուն ներկայացնել հայ ընթերցասեր և գեղարվեստի ճաշակ ունեցող հանրությանը:

 

 – Նշեք մի գիրք, որ ամենաթանկն է Ձեզ համար, և այն չեք փոխի որևէ այլ գրքի հետ:

 

 – Եթե նկատի ունեք իմ կատարած թարգմանությունների շրջանակներում, ապա ասեմ, որ Էռնեստ Հեմինգուեյի «Ծերունին և ծովը», իսկ ընդհանրապես՝ չի կարելի սևեռվել լոկ մեկ գործի վրա, դա իմ կենսական համոզմունքն է: Բոլոր ժամանակների դասական գրի հանրույթը ինձ համար գրագիտություն դաստիարակող չափանիշ է եղել: Վաղ մանկությունից ի վեր գեղարվեստական միտք և ճաշակ ձևավորող գրականության դռները մշտապես փորձել եմ բացել ու կրկին չեմ դադարում բացել  սրտի դողով ու երկյուղածությամբ:

 

 – Համոզված եմ՝ լավ գրադարան ունեք: Եթե հրդեհ լինի, դեպի ո՞ր գրքերը կնետվեք:

 

 – Անշուշտ, լավ գրադարան ունեմ: Ձեր հարցը, ինչ խոսք, փոքր-ինչ վախեցնող ու սադրիչ է հնչում, բայց փորձեմ պատասխանել՝այն լավագույնը, որ ինձ այսպիսին է դարձրել, թեկուզև, թերևս, այդ դեպքում, դա հուսահատ ճիգ կլինի: Աստված մի՛ արասցե:

 

 – Հաճախ թարգմանչի անունը կապում են այն գրողի հետ, որի ստեղծագործությունը նա թարգմանել է: Ձեր թարգմանած գրողներից  ո՞ւմ  հետ են կապում Ձեր անունը:

 

 – Կարծում եմ անվերապահորեն Էռնեստ Հեմինգուեյի հետ, քանզի թարգմանություններին զուգընթաց կատարել եմ նաև հեղինակի կարճ պատմվածքների գիտական-ներհայեցական վերլուծություն: Հուսամ, դա բավական է, որ ընթերցողը զգա իմ և այդ գրողի միջև եղած անխախտ կապը:

 

 – Է. Հեմինգուեյին է պատկանում «այսբերգի տեսություն» կամ «բացթողումների տեսություն» ստեղծագործական հնարանքը, որի համաձայն՝ արտաքնապես սեղմ ու «ժլատ» տեքստը ունի խոր ենթատեքստ: Նրա կարծիքով՝ պետք չէ գրել այն ամենի մասին, ինչ գիտես: Ընթերցողը պետք է տեսնի այսբերգի միայն վերին մասը: Թարգմանչի համար դժվա՞ր չէ ենթատեքստ ունեցող գործեր թարգմանել:

 

 – Գիտեք, բնավ դժվար չէ, եթե այդ նույն թարգմանիչը նախապես մանրազնին և համակողմանի, պատշաճ մակարդակով ուսումնասիրել և, ինչու չէ, անդադար ուսումնասիրում է («մարզական» վիճակում լինելու համար) իր հետաքրքրության կիզակետում գտնվող գրողի կյանքը, գրական միջավայրը, հետաքրքրությունները, խառնվածքը, գրողական ճաշակը և այլն: Սրանք այնպիսի կարևորություններ են, առանց որոնց անհնար է գեղարվեստական տեքստ-ասելիքը հնարավորինս ճշտիվ ներկայացնել մեկ այլ լեզվի մեջ: Սա միանշանակ է:

 

 – «Կորուսյալ սերնդի» գրողներից թարգմանել եք ոչ միայն Էռնեստ Հեմինգուեյի, այլ նաև այդ սերնդի նախահայրը համարվող Շերվուդ Անդերսոնի գործերից: Նրա ոճը ժամանակակիցներից ոմանք, մասնավորապես արձակագիր Ռիչարդ Ռայթսն անվանում է «բարդ պարզություն»: Հեղինակի ոճը թարգմանչին որևէ բան  պարտավորեցնո՞ւմ է:

 

 – Ես հաճախ ինքս ինձ շնորհակալ եմ լինում, որ թերևս մի քիչ ուշ, սակայն ոչ ուշացած եմ մոտեցել ու դեռևս մոտենում նշյալ «կորուսյալ սերնդի» գրական հայր համարվող Շերվուդ Անդերսոնի գրականությանը: Հայ թարգմանական իրականության մեջ քչերն են դիմել նրա գործերի թարգմանությանը, և դա ես համարում եմ շատ «տխուր օրինաչափություն», նաև, ինչու չէ, կողմնապահություն, քանզի նա, իրավամբ, համաշխարհային գրական հանրույթի լուսապայծառ դեմքերից է, և, բնականաբար, արժանի հատուկ ուշադրության: Իսկ ինչ վերաբերում է նրա գրելաոճին, ապա, ինչ խոսք, դա շատ նուրբ հարց է և թարգմանչից պահանջում է հատուկ լեզվական ընկալման կարողություն, բարձր ճաշակ, կերպարային-զգայական ընկալումների հարուստ զինանոց, ստեղծագործականություն, հեղինակի անհատական գրելաձևի հնարավոր ընկալման և ներկայացման գեղագիտական մոտեցում-հմտություններ: Միով բանիվ՝ գրական հեղինակի անհատական ոճը թարգմանչին պարտավորեցնում է այնքանով, որքանովայս բոլոր կարևոր նրբերանգները անվերապահորեն հաշվի առնվեն:

 

 – 2012 թ. թարգմանել եք Ու. Սարոյանի «Վերջին բառը սեր էր» պատմվածքների ժողովածուն, զբաղվում եք Սարոյանի գրականության գիտական ուսումնասիրմամբ: Նրա ստեղծագործությունը Ձեզ համար ինչո՞վ է առանձնահատուկ:

 

 – 2012-ին հրատարակվեց Ուիլյամ Սարոյանի 15 կարճ պատմվածքները իմ թարգմանությամբ «Վերջին բառը սեր էր» խորագրով: Անշուշտ, թարգմանությանը զուգահեռ կատարում եմ նաև հեղինակի գրական ժառանգության ուսումնասիրություն: Սա ես շատ եմ կարևորում՝ անկեղծ ասած: Անհամեստություն թողչհամարվի, եթե ասեմ, որ այդ ժողովածուի մեջ կատարել եմ, իմ խորին համոզմամբ, մի շատ կարևոր հոգե-լեզվա-կերպարային-թարգմանական շտկում, այն է՝ գրական հերոսների երկխոսությունները ներկայացրել եմ արևմտահայերենով՝ այն վստահ մոտեցմամբ, որ իրենց պատմական հայրենիքից քշված մարդիկ բնականաբար չէին կարող մեկ այլ երկրում իրար հետ չխոսել մայրենի բարբառով: Իսկ ինչ վերաբերում է ինձ համար Սարոյանի ստեղծագործության առանձնահատուկ լինելուն, ասեմ. միայն այն, որ նրա կերտած գրականությունը սիրո և բարության գրականություն է իրավամբ համարվում և ընկալվում, կարծում եմ՝ սպառիչ պատասխան կարող է լինել:

 

 – Եթե հավաքեիք համաշխարհային գրականության հայալեզու թարգմանությունները, ո՞ր գրքերը կընտրեիք:

 

 – Առաջին հերթին Հովհաննես Խան-Մասեհյանի շեքսպիրյան բարձրարժեք թարգմանությունները, ինչու չէ նաև Կարպիս Սուրենյանի, Արմեն Հովհաննիսյանի և մի շարք այլ թարգմանիչների արժանահիշատակ գործեր:

 

 – Ըստ Ձեզ՝ կա՞ն գրքեր, որոնք չի կարելի թարգմանել:

 

 – Կարծում եմ՝ ոչ: Միշտ էլ կարելի է միջոց գտնել լավագույնս ներկայացնելու համաշխարհային գրական ժառանգության եթե ոչ գոհարներ, ապա գոնե ուշադրության արժանի շատ գործեր, եթե, ինչ խոսք, դրա համար կա պատշաճ գրական ներուժ: Այստեղ չպետք է անտեսենք մի շատ կարևոր հանգամանք, որն է՝ անթարգմանելիության խնդիրը, մի բան, որ սերտորեն կապված է զանազան լեզվամշակութային խնդիրների հետ:

 

 – Ամենահետաքրքիր գործը, որ երբևէ թարգմանել եք:

 

 – Միանգամայն բնական պիտի հնչի այն, որ իմ կատարած բոլոր գործերն էլ ինձ համար հետաքրքիր են ու հարազատ, սակայն, անկեղծորեն պիտի ասեմ, որ իմ առաջին թարգմանությունը՝ Հերբերթ Բեյթսի «Ժամանակը» պատմվածքը, ես համարում եմ իմ թարգմանական «աստեղային ժամի» լավագույն նմուշը:

 

 – Ո՞ւմ եք համարում լավագույն թարգմանիչ: 

 

 Արդեն, կարծես, հիշատակեցի մի շարք փայլուն անուններ, որոնք  իրենց ճաշակավոր գրական ներկայությամբ, իրապես, զարդարել են մեր գրական-թարգմանական անդաստանը, առաջնահերթությունն այնուհանդերձ տալիս եմ Հովհաննես Խան-Մասեհյանին:

Հարցազրույցը՝ Թինա ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ

Back to top